FF:PJN106 Fonetika a fonologie polštiny - Informace o předmětu
PJN106 Fonetika a fonologie současné polštiny
Filozofická fakultajaro 2025
- Rozsah
- 1/1/0. 3 kr. Ukončení: z.
- Vyučující
- Mgr. Roman Madecki, Ph.D. (přednášející)
Mgr. Roman Madecki, Ph.D. (cvičící) - Garance
- Mgr. Roman Madecki, Ph.D.
Ústav slavistiky – Filozofická fakulta
Kontaktní osoba: Mgr. Roman Madecki, Ph.D.
Dodavatelské pracoviště: Ústav slavistiky – Filozofická fakulta - Předpoklady
- PJN101 Úvod do studia jazykovědy || PJN102 Polština – jazykový kurz I || ! NOW ( PJA109 Fonetika a fonologie polštiny )
- Omezení zápisu do předmětu
- Předmět je nabízen i studentům mimo mateřské obory.
- Mateřské obory/plány
- Polská kulturní studia (program FF, B-PJ_)
- Polská studia (program FF, B-PJ_) (2)
- Polština pro profesní a obchodní praxi (program FF, B-PJ_)
- Cíle předmětu
- Teoretický a praktický kurs fonetiky a fonologie současné polštiny. Poskytuje obecné informace o segmentálních a suprasegmentálních jednotkách zvukového plánu jazyka. Důraz je kladen na popis polského vokalického a konsonantického systému (klasifikace a artikulační popis jednotlivých fonémů, hlavní distinktivní rysy - systém opozic, změny hlásek v proudu řeči) a polské prozódie (přízvuk, intonace). Součástí kursu jsou také praktická cvičení zaměřená na spisovnou výslovnost a fonetickou transkripci. Na konci kursu by měli být studenti schopni používat fonetickou a fonologickou terminologii, měli by chápat a umět vysvětlit teoretické základy obou disciplín a být schopni použít teoretické znalosti v praxi.
- Výstupy z učení
- Na konci kurzu bude student schopen:
- vysvětlit základní pojmy z oblasti fonetiky a fonologie;
- popsat zvukovou rovinu současné polštiny, její základní jednotky a vztahy mezi nimi;
- používat fonetickou transkripci;
- používat fonetickou a fonologickou terminologii;
- analyzovat mluvený text a aplikovat zásady kodifikované výslovnosti současné polštiny. - Osnova
- Fonetika
- 1. Předmět fonetiky a aplikace jejích poznatků v praxi
- 2. Historie fonetiky
- 3. Metody fonetického výzkumu
- 4. Subdisciplíny fonetiky
- 5. Fonetická transkripce
- 6. Mluvní orgány a jejich funkce
- 7. Základní fonetické pojmy
- 8. Akustické a artikulační charakteristiky polských hlásek
- a) charakteristika vokálů
- b) charakteristika konsonantů
- 9. Problematika vztahu písma a výslovnosti
- a) funkce polského grafému -i-
- b) stejný počet hlásek a grafémů
- c) kvantitativní a kvalitativní nesoulad mezi hláskami a grafémy
- d) různá grafická podoba týchž hlásek
- e) stejná grafická podoba různých hlásek
- f) problematika znělosti a neznělosti konsonantických skupin
- 10. Asimilace
- a) asimilace uvnitř slova:
- - asimilace artikulačního místa
- - asimilace artikulačního způsobu
- b) asimilace na švu slov:
- - asimilace znělosti
- - asimilace artikulačního místa
- - asimilace artikulačního způsobu
- 11. Prozódie
- a) přízvuk
- b) intonace
- Fonologie
- 1. Předmět fonologie
- 2. Historie fonologie
- 3. Základní fonologické jednotky
- 4. Fonologicky relevantní charakteristiky - distinktivní rysy
- 5. Fonologické opozice
- 6. Varianty fonémů - poziční a fakultativní
- Literatura
- 5. Madelska, L; Witaszek - Samborska, M.: Zapis fonetyczny - zbiór ćwiczeń, Poznań 1991
- 3. Dłuska, M.: Prozodia języka polskiego. Warszawa 1976
- 6. Karaś, M; Madejowa, M.: Słownik wymowy polskiej PWN, Warszawa 1977
- 2. Dłuska, M.: Fonetyka Polska. Warszawa - Kraków 1981
- 1. Balowski, M.: Fonetika a fonologie současné polštiny. Praha 1993
- OSTASZEWSKA, Danuta a Jolanta TAMBOR. Fonetyka i fonologia współczesnego języka polskiego. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, 142 s. ISBN 8301129921. info
- Výukové metody
- Přednášky (teoretický výklad ilustrovaný konkrétními příklady), praktická cvičení (výslovnost, fonetická transkripce, četba doporučené literatury, domácí úkoly.
- Metody hodnocení
- Aktivní účast ve výuce, závěrečný písemný test (fonetická transkripce a cca 8 teoretických úkolů, pro úspěšné ukončení kursu je nutno získat min. 60 % bodů - se strukturou testu a kritérii jeho hodnocení budou studenti seznámeni na konci semestru).
- Informace učitele
- Ostaszewska, Danuta - Tambor, Jolanta Fonetyka i fonologia współczesnego języka - opis książki: W kompendium tym, skierowanym do studentów kierunków filologicznych, oprócz niezbędnych wiadomości z dotychczasowej wiedzy z zakresu fonetyki i fonologii znalazło się też to, co należało przewartościować, i to, co jako fakty nowe trzeba było zaproponować. Podręcznik ma charakter zwięzłego wykładu, prowadzonego w sposób konsekwentny pod względem metodologicznym. Klarowności i jasności przydają liczne zestawienia i wykresy. Utrwaleniu wiadomości służą odpowiednio dobrane ćwiczenia. Pracę kończy niezwykle przydatny w dydaktyce rejestr cech fonologicznych wszystkich fonemów polskich Bibliografia przedmiotu: * Z. Adamiszyn, Uwagi o melodyce nauczania fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego (w:) "Język - Teoria - Dydaktyka. Materiały III Konferencji Młodych Językoznawców-Dydaktyków", Kielce 1979, s. 5-11. * T. Benni, "Palatogramy polskie", Kraków 1931. * T. Benni, "Fonetyka opisowa języka polskiego", Wrocław 1959. * P. Bąk, "Nauka czytania i recytacji w wyższych klasach szkoły podstawowej", Warszawa 1976. * E. Breza, Niektóre częstsze biedy językowe, "Polonistyka" 1971, z. l, s. 42-48. * B. Chrząstowska, S. Wysłouch, "Poetyka stosowana", Warszawa 1978. * K. Dejna, Schematy systemu fonetycznego i f analogicznego, PorJ 1981, z. 4, s. 188-193. * M. Dłuska, "Prozodia języka polskiego", Warszawa 1976. * M. Dłuska, "Fonetyka polska. Artykulacje głosek polskich", Warszawa-Kraków 1983. * W. Doroszewski, "Podstawy gramatyki polskiej", Warszawa 1983. * W. Doroszewski, Akcent w wyrazach (w:) "O kulturę słowa. Poradnik językowy", 1.1, Warszawa 1964, s. 755-758. * B. Dunaj, "Zarys morfonologii współczesnej polszczyzny", Kraków 1979. * B. Dunaj, Sytuacja komunikacyjna a zróżnicowanie polszczyzny mówionej, JP 1985, z. 2-3, s. 88-89. * A. Furdal, "O przyczynach zmian głosowych w języku polskim", Wrocław 1964. * "Gramatyka współczesnego języka polskiego. Fonetyka i fonologia", pod red. H. Wróbla, Kraków 1995. * J. Kania, Problem poprawnej wymowy w szkole, "Polonistyka" 1962, z. 5, s. 30-35. * J. Kania, Z zagadnień fonetyki współczesnej polszczyzny potocznej (w:) "Z polskich studiów slawistycznych", seria 4: Językoznawstwo, Warszawa 1972, s. 283-291. * J. Kania, Wykorzystanie zasad ortofonii w procesie zaburzeń reedukacji mowy, PF 1976, XXVI, S. 293-304. * J. Kania, "Dezintegracja systemu fonologicznego w afazji (na materiale języka polskiego)", Warszawa 1976. * W. Kochański, O. Koszutska, Z. Listkiewicz, "Sekrety żywego słowa. Poradnik dla recytatorów", Warszawa 1969. * H. Koneczna, "Charakterystyka fonetyczna języka polskiego na tle innych języków słowiańskich", Warszawa 1965. * H. Koneczna, W. Zawadowski, "Przekroje rentgenograficzne głosek polskich", Warszawa 1951. * J. Kram, "Zarys kultury żywego słowa", Warszawa 1981. * G. Lindner, "Wprowadzenie do fonetyki eksperymentalnej", tłum. z niem. S. Prędota, Wrocław 1971. * J. Majchrowski, O fonetykę dydaktyczną języka polskiego dla cudzoziemców, PorJ 1984, z. 4, s. 242-248. * W. Mańczak, "Słowiańska fonetyka historyczna a frekwencja", Kraków 1977. * W. Mańczak, Czy w polskim są wyrazy nieakcentowane?, PorJ 1979, z. 7, s. 315-321. * D. Ostaszewska, J. Tambor, "Podstawowe wiadomości z fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego", Katowice 1990. * M. Paściak, O wymowie samogłosek nosowych, JP 1985, z. 2-3, s. 215-216. * A. P. Pijanowski, "Melodia mgieł nocnych" - synteza artystyczna, "Polonistyka" 1984, z. 10, s. 622-625. * J. Pilich, "Fonetyka opisowa języka polskiego", Siedlce 1975. * J. Pilich, O nauczaniu ortografii w studiach nauczycielskich, PorJ 1971, z. l, s. 23-26. * J. Podracki, Nowości w polskich normach akcentowania, "Polonistyka" 1994, z. 5, s. 261-265. * M. Preyzner, Pierwotność fonologii wobec fonetyki (w:) Język -Teoria -Dydaktyka. Materiały III Konferencji Młodych Językoznawców-Dydaktyków", Kielce 1979, s. 12-21. * M. Preyzner, Co to jest fonetyka, a co fonologia?, PorJ 1980, z. 6, s. 271-287. * M. Preyzner, Co to znaczy "upodobnienie" (w:) "Język - Teoria - Dydaktyka. Materiały V Konferencji Młodych Językoznawców-Dydaktyków", Kielce 1982, s. 26-39. * L. Pszczołowska, "Instrumentacja dźwiękowa", Wrocław 1977. * J. Puzynina, Fonetyka funkcjonalna Witolda Doroszewskiego a fonologia (w:) "Język - Teoria - Dydaktyka. Materiały V Konferencji Młodych Językoznawców-Dydaktyków", Kielce 1982, s. 17-25. * B. Rocławski, "Poradnik fonetyczny dla nauczycieli", Warszawa 1981. * B. Rocławski, "Zarys fonologii, fonetyki, fonotaktyki i fonostatyki współczesnego języka polskiego", Gdańsk 1976. * A. Ropa, "Intonacja języka polskiego (z problematyki opisu i nauczania)", Kraków 1981. * A. Ropa, "Miejsce fonetyki w badaniach językoznawczych", Warszawa-Kraków 1977. * Z. Saloni, Odbicie współczesnych tendencji w wymowie samogłosek nosowych w błędach ortograficznych (w:) "W służbie nauce i szkole. Księga pamiątkowa poświęcona Profesorowi Doktorowi Zenonowi Klemensiewiczowi", Warszawa 1970, s. 95-97. * Z. Saloni, Uwagi o "Słowniku wymowy polskiej" (w:) "Z zagadnień fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego", Toruń 1982, s. 30-43. * "Słownik wymowy polskiej", pod red. M. Karasia i M. Madejowej, Warszawa-Kraków 1977. * Z. Stieber, "Historyczna i współczesna fonologia języka polskiego", Warszawa 1966. * Z. Stieber, Wymowa ludzkiej inteligencji (w:) "Świat językowy Słowian", Warszawa 1974, s. 374-375. * Z. Stieber, Fonetyka polskiego dialektu kulturalnego w porównaniu z gwarą (w:) jw., s. 367-373. * I. Styczek, "Badania eksperymentalne spirantów polskich s, sz, ś ze stanowiska fizjologii i patologii mowy", Wrocław 1973. * M. Szymczak, Zasady poprawnej wymowy scenicznej..., "Teatr Ludowy" 1960, nr 7-9, s. 390-393; nr 9, s. 491-494; nr 10, s. 550-553; nr 11, s. 618-621; nr 12, s. 626-628; 1961, nr l, s. 7-11. * M. Szymczak, O akcencie w języku polskim, PF 1972, XXIII, s. 43-50. * J. Tokarski, Podzielność ciągu fonetycznego a jednostki fonetyczne, PF 1971, XXI, s. 51-80. * J. Tokarski, "Traktat o ortografii polskiej", Warszawa 1979. * J. Tokarski, "Gramatyka w szkole", Warszawa 1966. * Z. Topolińska, "Z historii akcentu polskiego od wieku XVI do dziś", Wrocław 1961. * B. Wieczorkiewicz, "Sztuka mówienia", pod red. i wraz z uzupełnieniami Z. Kurzowej, Warszawa 1977. * B. Wierzchowska, "Opis fonetyczny języka polskiego", Warszawa 1967. * B. Wierzchowska, "Wymowa polska", Warszawa 1971. * B. Wierzchowska, "Fonetyka i fonologia języka polskiego", Wrocław 1980. * H. Wiśniewska, Fonetyczne środki stylistyczne, "Polonistyka" 1974, z. 5, s. 33-39. * H. Wiśniewska, Wpływ gwary na wypowiadanie się uczniów, "Polonistyka" 1990, z. l, s. 53-60. * T. Zawadzki, Wartości eufoniczne poezji dla dzieci, "Polonistyka" 1984, z. 2, s. 101-118. * "Z zagadnień fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego. Księga referatów ogólnopolskiej konferencji w Toruniu, 27-29 XI 1978", Toruń 1982. * "Z zagadnień słowiańskiej fonetyki i fonologii", Warszawa-Kraków 1973.
- Další komentáře
- Předmět je vyučován každoročně.
Výuka probíhá každý týden.
- Statistika zápisu (jaro 2025, nejnovější)
- Permalink: https://is.muni.cz/predmet/phil/jaro2025/PJN106