FF:PJ_SLAV11 Histor. mluvnice a dialektol. - Informace o předmětu
PJ_SLAV11 Historická mluvnice a dialektologie polštiny
Filozofická fakultapodzim 2023
- Rozsah
- 1/1/0. 5 kr. Ukončení: zk.
- Vyučující
- Mgr. Roman Madecki, Ph.D. (přednášející)
Mgr. Roman Madecki, Ph.D. (cvičící) - Garance
- Mgr. Roman Madecki, Ph.D.
Ústav slavistiky – Filozofická fakulta
Kontaktní osoba: Mgr. Roman Madecki, Ph.D.
Dodavatelské pracoviště: Ústav slavistiky – Filozofická fakulta - Rozvrh
- Čt 14:00–15:40 C32, kromě Čt 16. 11.
- Předpoklady
- TYP_STUDIA ( N )
- Omezení zápisu do předmětu
- Předmět je nabízen i studentům mimo mateřské obory.
Jiné omezení: Kurz je určen pouze studentům magisterského studia! - Mateřské obory/plány
- Polská studia (program FF, N-SLAV_)
- Cíle předmětu
- Zarys rozwoju historycznego języka polskiego od rozpadu prasłowiańskiej jedności językowej aż do
tzw. doby nowopolskiej. Wykład poświęcony jest problematyce rozwoju historycznego głosowni,
systemu morfologicznego, składniowego oraz procesom rozwojowym w obrębie słownictwa. I część -
najważniejsze zabytki języka polskiego, rozwój pisowni i jej reformatorzy II część - rozwój głosowni III
część - rozwój systemu morfologicznego i składniowego, rozwój zasobu leksykalnego IV część -
dialektologia (zob. Historická mluvnice a dialektologie II) Seminaria: analiza tekstów staropolskich
Na końcu zajęć student powinien rozumieć i interpretować główne zmiany językowe w historii polszczyzny, powinien wykazać się zdolnością wykorzystania wiedzy teoretycznej w praktyce, tzn. w analizie tekstów staropolskich i gwarowych. - Výstupy z učení
- Po ukończeniu przedmiotu student będzie w stanie:
- określić i scharakteryzować główne etapy rozwoju historycznego polszczyzny;
- opisać główne kierunki rozwoju historycznego płaszczyzny fonetycznej, gramatycznej i leksykalnej polszczyzny;
- określić kontekst zachodniosłowiański i ogólnosłowiański poszczególnych procesów rozwoju historycznego polszczyzny;
- czytać i analizować teksty staropolskie;
- opisać sytuację językową w Polsce, określić i scharakteryzować odmiany terytorialne (dialekty) polszczyzny. - Osnova
- I. Powstanie języka polskiego
- 1. Język polski wśród innych języków słowiańskich (okreś jedności prasłowiańskiej), główne cechy grupy zachodniosłowiańskiej i grupy lechickiej, główne innowacje języka polskiego
- 2. Periodyzacja historii języka polskiego, charakterystyka poszczególnych okresów
- 3. Najważniejsze zabytki staropolskie
- 4. Rozwój pisowni polskiej, główni reformatorzy i podstawy ich reform
- II. Fonetyka historyczna (najważniejsze zmiany doby przedpiśmiennej, staropolskiej i średniopolskiej)
- a) rozwój systemu samogłoskowego:
- 1. Ogólna charakterystyka systemu samogłoskowego j. prasłowiańskiego i staropolskiego
- 2. Zmiana grupy 'ew na 'ow
- 3. Przegłos(dyspalatalizacja przednich samogł.), nieregularny przegłos i odstępstwa od przegłosu
- 4. Przestawka(metateza) w grupach tort, tolt, tert, telt, or, ol
- 5. Wokalizacja sonantów
- 6. Zanik i wokalizacja jerów
- 7. Rozwój iloczasu (długie samogłoski pod nową intonacją rosnącą, wzdłużenie zastępcze, kontrakcja; zmiana jakościowa samogł. długich, samogł. pochylone)
- 8. Rozwój nosówek
- 9. Rozwój samogłosek i,y
- 10. Dostawka (proteza)
- b) rozwój systemu spółgłoskowego
- 11. Ogólna charakterystyka systemu spółgłoskowego j. prasłowiańskiego i staropolskiego
- 12. Rozwój spółgłosek twardych i miękkich
- 13. Asybilacja 't, 'd
- 14. Rozwój 'r
- 15. Powstanie nowych spółgł. - h, f; nowa artykulacja w
- 16. Rozwój miękkich c', dz', č', dž', š', ž'
- 17. Rozwój mazurzenia
- 18. Utrata miękkości wargowych w wygłosie
- 19. Rozwój twardych tylnojęzykowych w połączeniach ke, ki, ge, gi
- 20. Rozwój l, ł
- 21. Uproszczenia w grupach spółgłoskowych
- 22. Rozwój grup śř, źř
- 23. Zanik środkowej spółgłoski, wtrącenie spółgłoski
- III. Fleksja historyczna (najważniejsze zmiany doby przedpiśmiennej, staropolskiej i średniopolskiej)
- 1. Ogólna charakterystyka fleksji staropolskiej
- 2. Deklinacja rzeczowników
- 3. Deklinacja przymiotników
- 4. Deklinacja zaimków
- 5. Deklinacja liczebników
- 6. Koniugacja
- IV. Rozwój struktur składniowych - zarys
- V. Rozwój słownictwa - zarys
- VI. Dialektologia
- 1. Gwary polskie
- 2. Wymowa międzywyrazowa
- 3. Wymowa nosówek
- 4. Iloczas i samogłoski pochylone
- 5. Dyftongizacja
- 6. Rozwój spółgłosek szumiących, ciszących i syczących
- 7. Rozwój spółgłosek wargowych
- 8. Rozwój spółgłosek ř, r, l, k', g', ch w wygłosie; rozwój grup spółgłoskowych
- 9. Fleksja gwarowa
- 10. Charakterystyka zespołów gwarowych:
- a) gwary wielkopolskie
- b) gwary małopolskie
- c) gwary mazowskie
- d) gwary śląskie
- e) kaszubski język regionalny
- 11.Polski język literacki wobec gwar
- VII. Analiza tekstów staropolskich i gwarowych
- Literatura
- KLEMENSIEWICZ, Zenon. Historia języka polskiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974. info
- Gramatyka historyczna języka polskiego. Edited by Stanisław Rospond. Wyd. 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, 391 s. info
- Kuraszkiewicz, Władysław. Gramatyka historyczna języka polskiego. Podstawowe widomości z wyborem tekstóe staropolskich do ćwiczeń. Warszawa 1972.
- Walczak, Bogdan. Zarys dziejów języka polskiego. Wrocław 1999.
- URBAŃCZYK, Stanisław. Prace z dziejów języka polskiego. Wrocław: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, 1979. ISBN 8304001454. info
- Wybór tekstów staropolskich : czasy najdawniejsze do roku 1543. Edited by Stefan Vrtel-Wierczyński. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963. info
- URBAŃCZYK, Stanisław. Zarys dialektologii polskiej. Wyd. 3. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1968. info
- DEJNA, Karol. Dialekty polskie. Wrocław: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, 1973. info
- Výukové metody
- Přednášky (teoretický výklad ilustrovaný konkrétními příklady), praktická cvičení (analýza staropolských a nářečních textů), četba doporučené literatury, domácí úkoly.
- Metody hodnocení
- Aktivní účast ve výuce, ústní zkouška (ověřuje teoretické znalosti a schopnost aplikovat teoretické poznatky v praxi, vyžaduje se ústní analýza fragmentu transliterovaného staropolského textu).
- Vyučovací jazyk
- Polština
- Další komentáře
- Předmět je vyučován každoročně.
- Statistika zápisu (nejnovější)
- Permalink: https://is.muni.cz/predmet/phil/podzim2023/PJ_SLAV11